Pedagogi Pribumi

Selain daripada belajar pelbagai kaedah pedagogi (mengajar) kadang-kala kita harus juga memahami pelanggan (murid) jika sesuatu perkara yang diajar berulang kali tidak mencapai objektif yang dikehendaki. Pengalaman sebagai guru PJ mengesan kesalahan penggunaan perkataan “putus” di kalangan murid. Jika seseorang murid itu terseliuh kaki atau patah kaki janganlah berasa terkejut jika ada murid datang berjumpa anda dan mengatakan rakan mereka “putus” kaki. Masalah ini terjadi berkemungkinan tiada kosa kata patah dalam perbendeharaan mereka.

Jika mereka mengalami luka, hanya perkataan "pedas" yang keluar daripada mulut mereka iaitu menggambarkan rasa pedih. Logiknya dari segi bahasa perkataan pedas itu yang paling dekat dengan perkataan pedih (sakit+panas).

Juga jangan sesekali marahkan pelanggan yang tidak datang latihan sukan kerana mereka memberikan alasan “emak saya tidak suruh”. Bukannya mereka bermaksud kurang ajar (perspektif kita: emak saya tidak suruh kenapa pula saya perlu datang) dengan kita tetapi maksud mereka sebenarnya ialah “emak saya melarang”.

Perkataan rosak amat jarang sekali digunakan bagi menggambarkan sesuatu benda fizikal, mereka lebih suka menggunakan perkataan "jahat" kata sifat bagi manusia. Sebagai contoh "kerusi itu jahat" membawa makna kerusi itu rosak yang sebenarnya.

Sistem pernomboran daripada 12-19 adalah yang paling sukar diajar dalam bentuk penulisan angka. Kebiasaannya mereka akan menulis secara terbalik iaitu 11, 21, 31, 41, 51, 61, 71, 81, 91, 20. Ini berlaku apabila mereka menulis mengikut susunan lafaz nombor tersebut dalam Bahasa Melayu atau Bahasa Inggeris iaitu:-

Dua belas

Twelve

2              11

Tiga belas

Thirteen

3              11

Empat belas

Fourteen

4              11

Namun jika kita dapat memahamkan konsep nombor dalam bahasa mereka keadaan lebih mudah kerana lafaz nombor mereka mengikut urutan iatu:-

Puan      Deguah                (Kejaman)

Poeng    Leguah                 (Lahanan)

Pulu       Duwak                 (Kayan)

Puluk     Due                      (Kenyah)

Puluen   Duo                      (Punan)

Semeheng Due                   (Bidayuh)

10               2

Puan     Tedauh                 (Kejaman)

Poeng   Tedul                    (Lahanan)

Pulu      Telok                    (Kayan)

Puluk    Telu                      (Kenyah)

Puluen   Tolu                     (Punan)

Semeheng Taruh               (Bidayuh)

10             3

Puan      Pat         (Kejaman)

Poeng    Epat       (Lahanan)

Pulu       Pat         (Kayan)

Puluk     Pat         (Kenyah)

Puluen   Pat         (Punan)

Semeheng Empat (Bidayuh)

10            4

Penjodoh bilangan juga antara perkara yang agak sukar diajar, ini dapat dikesan apabila kuiz diadakan ramai murid menjawab penjodoh bilangan untuk buah epal adalah buah. Kesukaran dikesan apabila tidak terdapat penjodoh bilangan dalam sesetengah bahasa di sini (Sarawak). Untuk lebih memahamkan mereka haruslah diberi contoh satu ayat dalam Bahasa Melayu kemudian diterjemahkan dalam bahasa mereka. Sebagai contoh:-

Bapa saya membeli sebiji buah epal.

Apai akau meli ja epal.  (Kejaman)

Apa yang penting ialah murid harus difahamkan terdapat beberapa struktur dalam Bahasa Melayu yang tidak menyamai dalam bahasa mereka. Jika terdapat kesalahan haruslah ditegur seberapa segera dan berhemah.

Sistem Nombor Bahasa Kenyah

1. se
2. due
3. telu
4. pat
5. lime
6. nem
7. tusuk
8. aye
9. pien
10. puluk
11. puluk se
12. puluk due
13. puluk telu
14. puluk pat
15. puluk lime
16. puluk nem
17. puluk tusuk
18. puluk aye
19. puluk pien
20. duo polu
21. duo polu se
100. se atu
101. se atu se
1000. se libu
10001. se libu se

Sistem Nombor Bahasa Bidayuh

1              indi

2              dueh

3              taruh

4              empat

5              limeh

6              enem

7              ejuk

8              mehi

9              peri’e

10           semeheng

11           semeheng          indi

12           semeheng          dueh

13           semeheng          taruh

14           semeheng          empat

15           semeheng          limeh

16           semeheng          enem

17           semeheng          ejuk

18           semeheng          mehi

19           semeheng          peri’e

20           dueh     purok   

21           dueh     purok    indi

100         seratus

101         seratus indi

1000       seribu

1001       seribu   indi

Sistem Nombor Bahasa Melanau

1              jalak      

2              dua

3              telou

4              pat

5              lima

6              nam

7              tujuk

8              lapan

9              sembilan

10           puan

11           sebalih

12           dua        belaih

13           telou     belaih

14           pat         belaih

15           lima        belaih

16           nam       belaih

17           tujuk     belaih

18           lapan     belaih

19           sembilan belaih

20           dua        pulok

21           dua        pulok     satu

100         seratuih

101         seratuih               satu

1000       jeribu

1001       jeribu    satu

Sistem Nombor Bahasa Punan

1              ji

2              duo

3              tolu

4              pat

5              limo

6              nom

7              tusu

8              eyam

9              julan

10           puluen

11           puluen  ji

12           puluen  duo

13           puluen  tolu

14           puluen  pat

15           puluen  limo

16           puluen  nom

17           puluen  tusu

18           puluen  eyam

19           puluen  julan

20           duo        pulu

21           duo        pulu       ji

100         ji              atu

101         ji              atu         ji

1000       ji              libu

1001       ji              libu         ji

Sistem Nombor Bahasa Lahanan

1              jah

2              leguah

3              tedul

4              epat

5              limah

6              enem

7              tujuk

8              ajan

9              judan

10           poeng

11           poeng   jah

12           poeng   leguah

13           poeng   tedul

14           poeng   epat

15           poeng   limah

16           poeng   enem

17           poeng   tujuk

18           poeng   ajan

19           poeng   judan

20           leguah  puduk

21           leguah  puduk   ja

100         jah          atu

101         jah          atu         jah

1000       jah          ribu

1001       jah          ribu        jah

Sistem Nombor Bahasa Kajaman

1             jah

2             deguah

3             tedauh

4             epat

5             limah

6             enem

7             tujuk

8             ajan

9             judan

10           poen

11           poen     jah

12           poen     deguah

13           poen     tedauh

14           poen     epat

15           poen     limah

16           poen     enem

17           poen     tujuk

18           poen     ajan

19           poen     judan

20           deguah pudu

21           deguah pudu jah

100         jah          atu

101         jah          atu         jah

1000       jah          ribu

1001        jah          ribu        jah

Sistem nombor bahasa Kayan

1             ji

2             duwak

3             telok

4             epat

5             limak

6             nem

7             tusu

8             sayak

9             pitan

10           pulu

11           pulu       ji

12           pulu       duwak

13           pulu       telok

14           pulu       pat

15           pulu       limak

16           pulu       nem

17           pulu       tusu

18           pulu       sayak

19           pulu       pitan

20           duwak  pulu

21           duwak  pulu ji

100         jia         tu

101         jia         tu          ji

1000       ji           ribu

1001        ji           ribu        ji

Perbendaharaan Kata Sukuan dalam Bahasa Melayu Baku

Sifat Bahasa Melayu yang dinamik menyebabkan ia mudah menerima penyerapan daripada bahasa serumpun seperti bahasa Iban dan Melayu Sarawak. Ia dilakukan apabila kata berkenaan tiada konsepnya dalam Bahasa Melayu. Usaha penyerapan bahasa rumpun Sarawak telah dilakukan sejak tahun 1988 oleh DBP dengan buku berjudul Kata Bahasa Sukuan untuk Perbendaharaan Bahasa Malaysia. Contoh perkataan ialah rambih, jerayawara dan entigis.

Dalam bahasa Melayu Sarawak rambih; berambih, merambih itu membawa makna berziarah ke suatu tempat (kebiasaannya rumah saudara) untuk sementara waktu (mungkin satu bulan) dan akan pulang ke rumah sendiri. Namun jika ia bertujuan menghadiri majlis kenduri kahwin atau arwah ia disebut sebagai pengilan.

Perkataan jerayawara (road show dalam bahasa Inggeris) bermaksud “kumpulan yang mengadakan persembahan atau pemberitahuan dalam kunjungan ke beberapa tempat. Jeraya dalam Bahasa Melayu Sarawak bermaksud jalan manakala wara; wara-wara bermaksud pengumuman.

Bahasa Iban memaknakan bahagian yang paling hulu sungai (punca air sungai) sebagai entigis yang mana dalam Bahasa Melayu tidak terdapat perkataan khusus untuk bahagian sungai yang paling hulu.

Sumber:
Artikel “Perbendaharaan Kata Sukuan dalam Bahasa Melayu Baku”, Utusan Borneo, Isnin, 6 Febuari 2012. (Abang Patdeli Abang Muhi)